شیخ خزعل که بود و چه کرد؟

[ad_1]

مهر نوشت: چاپ دوم کتاب «فراز و فرود شیخ خزعل» نوشته عبدالنبی قیم توسط نشر اختران منتشر شد.

عبدالنبی قیم، نویسنده این کتاب از پژوهشگران است که در موضوعات تخصصی مرتبط با تاریخ خوزستان کار می‌کند. از جمله آثار او «پانصد سال تاریخ خوزستان» است.

شیخ خزعل در زمان مظفرالدین شاه با دریافت لقب معزالسلطنه به حکومت منطقه خرمشهر و سرحدداری خوزستان منصوب شد. شیخ ابتدا در مساله گمرکات که در اختیار خاندانش بود با دولت مرکزی که نیاز به درآمد آنجا داشت درگیر شد. او با انگلستان پیمان مودت داشت و در بحث اکتشاف نفت نیز به آنها خدمت بسیار کرد. پس از تشکیل شرکت نفت ایران و انگلیس زمین پالایشگاه را از شیخ خزعل گرفتند. دولت انگلستان قراردادهای مهمی با شیخ خزعل نوشته بود و به همین دلیل بعدها به او نشان‌های دولتی هم دادند.

کتاب ۱۴ فصل دارد. در فصل نخست با عنوان «کتاب‌های تألیف شده» نویسنده به نقد و بررسی کتاب‌هایی که تمام یا بخشی از آن به شیخ خزعل اختصاص پیدا کرده بود، پرداخته است. فصل دوم کتاب «آلبوکاسب» نام دارد. آلبوکاسب تیره‌ای از قبیله بنی کعب بودند که در خرمشهر ساکن بودند و شیخ خزعل در دوران خود رئیس قبیله بنی کعب بود. نویسنده در این فصل ضمن تبارشناسی این تیره به ظهور آنها در عرصه قدرت پرداخته است. چگونگی قتل شیخ مزعل (برادر خزعل) و معرفی خانواده، همسر و فرزندان خزعل از دیگر مباحث این فصل است.

«شیخ خزعل بر اریکه قدرت» عنوان فصل سوم کتاب است. نویسنده در این فصل به چگونگی چیرگی خزعل بر مخالفانش پرداخته است. عنوان فصل چهارم کتاب «تحکیم دوستی و افزایش فشار» است. مورخ در این فصل به رابطه شیخ خزعل با انگلیسی‌ها پرداخته و تحلیل جالبی را در موضوعاتی چون گمرکات آن سرحدات ارائه کرده است. «سال‌های آغازین قرن بیستم – افزایش قدرت و نفوذ شیخ خزعل» فصل پنجم کتاب است که در آن مباحثی چون مخالفت‌های شیخ خزعل با آبیاری حوزه کارون و همچنین مواجهه او با انقلاب مشروطه و بختیاری‌ها، مطرح شده‌اند.

«از انقلاب مشروطه تا جنگ جهانی اول» فصل ششم کتاب است. نویسنده در این فصل به قرارداد ۱۹۰۷ روس و انگلیس درباره ایران پرداخته و مساله اکتشاف نفت در خوزستان و نگاه خزعل به نفت و انگلستان را مطرح می‌کند. عنوان فصل هفتم کتاب «از جنگ جهانی اول تا روی کار آمدن رضا خان» است. رویارویی انگلیس و عثمانی، همدستی قبایل عرب با عثمانی‌ها، تضمین‌های انگلیس به شیخ خزعل و مطالبات شیخ خزعل در جنگ جهانی اول، از جمله مباحث مطرح شده در این فصل است.

روابط خارجی خزعل با روس، عثمانی، کویت، عبدالعزیز بن سعود و عراق مباحث فصل هشتم کتاب است. «روی کار آمدن رضاخان»، «تعرض رضاخان به شیخ خزعل»، «شیخ خزعل، شوروی و دیگران» و «اوضاع اقتصادی – اجتماعی ایالت» عناوین فصول نهم تا دوازدهم کتاب است.

فصل سیزدهم کتاب به رویارویی شیخ خزعل با رضاخان اختصاص پیدا کرده است. چگونگی رفتن نیروهای نظامی دولت وقت به فرماندهی فضل الله زاهدی به طرف خوزستان برای اجبار شیخ خزعل به اطاعت از حکومت مرکزی و مقاومت نیروهای شیخ خزعل و… در این فصل مورد بررسی قرار گرفته است. «سراشیبی سقوط» عنوان فصل آخر کتاب است که در آن پروژه تسلیم شیخ خزعل و تبعید او به تهران و در نهایت ماجرای مرگ او روایت شده است.

۲۴۱۲۴۱

[ad_2]

Source link

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *